Πλαφόν τιμών καυσίμων: Γιατί δεν είναι η θαυματουργή λύση για τη Ρουμανία

Η ιδέα του πλαφόν στις τιμές καυσίμων φαίνεται σαν μια απλή λύση που θα μειώσει το κόστος μεταφορών για τους πολίτες. Ωστόσο η πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη, και η εμπειρία της Ουγγαρίας δείχνει ότι τέτοιες επιλογές μπορεί να έχουν αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που επιδιώκονται. Ο Θεόδωρος Στολόλαν, πρώην ηγέτης του PNL και πρωθυπουργός της Ρουμανίας, προειδοποιεί για τις μακροπρόθεσμες συνέπειες μιας τέτοιας απόφασης.

Σε αυτό το κείμενο εξετάζονται οι μακροπρόθεσμες προκλήσεις, τα διακυβεύματα για την οικονομία και ο ρεαλιστικός δρόμος για τη Ρουμανία.

Τι λέει η εμπειρία της Ουγγαρίας για τα πλαφόν στα καύσιμα

Έξι μήνες μετά την εφαρμογή του πλαφόν στις τιμές καυσίμων, τα αποτελέσματα δεν ήταν τα αναμενόμενα. Το μέτρο φαινόταν μια γρήγορη λύση για τη στήριξη των πολιτών, αλλά μετατράπηκε σε οικονομικό βάρος. Ακόμη και η ουγγρική εταιρεία MOL δήλωσε δυσκολίες στη διατήρηση αυτής της πολιτικής μακροπρόθεσμα.

Στη Ρουμανία, όπου οι τιμές σε μεγάλο μέρος των αγαθών και των υπηρεσιών εξαρτώνται άμεσα από το κόστος καυσίμων, η πίεση για παρόμοια μέτρα είναι τεράστια. Ωστόσο, οι διαμορφωτές της πολιτικής στη Ρουμανία δεν διαθέτουν πολλές βιώσιμες επιλογές.

Μηχανισμοί με τους οποίους το κράτος μπορεί να επηρεάσει τις τιμές καυσίμων

Ο Θεόδωρος Στολόλαν εντοπίζει μόνο δύο κύριους δρόμους με τους οποίους η κυβέρνηση θα μπορούσε να επηρεάσει τις τιμές στα ράφια:

1. Μείωση φόρων: ειδικοί φόροι κατανάλωσης και ΦΠΑ

Η μείωση των ΕΦΚ και του ΦΠΑ θα οδηγούσε σε χαμηλότερες τιμές για τους καταναλωτές, αλλά με σημαντικό κόστος για τον κρατικό προϋπολογισμό, ειδικά σε μια περίοδο κατά την οποία η Ρουμανία αντιμετωπίζει ήδη μεγάλο έλλειμμα και υψηλά επιτόκια δανεισμού.

2. Μείωση της τελικής τιμής πώλησης από τον παραγωγό

Αυτή η επιλογή είναι ακόμη πιο προβληματική. Η Ρουμανία εισάγει περίπου τρία τέταρτα της ανάγκης της για πετρέλαιο και πετρελαιοειδή. Αν το κράτος πίεζε παραγωγούς και εισαγωγείς να πωλούν κάτω από το κόστος, αυτοί θα μείωναν ή θα διακόπταν ακόμη και τις εισαγωγές. Κανείς δεν μπορεί να υποχρεώσει μία ιδιωτική εταιρεία να αποβληθεί από κέρδη. Οι συνέπειες θα ήταν πλήρες χάος στην αγορά καυσίμων.

Γιατί οι μακροπρόθεσμες επιδοτήσεις δεν είναι λύση

«Δεν θα την παρείχα καθόλου», δηλώνει κατηγορηματικά ο Στολόλαν για την επιδότηση 50 λεπτών ανά λίτρο που εφαρμόστηκε στη Ρουμανία. «Δεν μπορείς να επιδοτήσεις ολόκληρη την οικονομία, ολόκληρο τον πληθυσμό. Και αυτό δεν είναι καλό.»

Το κεντρικό επιχείρημα του πρώην πρωθυπουργού είναι ότι δεν αντιμετωπίζουμε μια προσωρινή αύξηση των τιμών. Πριν από δύο χρόνια, το βαρέλι πετρελαίου κόστιζε 44-45 δολάρια. Σήμερα, η τιμή κυμαίνεται γύρω στα 100 δολάρια. Αυτή είναι η νέα οικονομική πραγματικότητα, μια πραγματικότητα την οποία η Ρουμανία δεν μπορεί να αγνοήσει ή να απομονώσει.

Προσαρμογή της οικονομίας στη νέα πραγματικότητα των τιμών

Αντί για επιδοτήσεις που κρύβουν το πρόβλημα, η ρουμανική οικονομία πρέπει να προσαρμοστεί σε αυτή τη νέα πραγματικότητα. Τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Μετάβαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

«Αν κοιτάξεις μέχρι και στους αγρούς, φαίνονται άνθρωποι να τοποθετούν ηλιακούς συλλέκτες στα σπίτια τους. Τέλεια. Αυτό είναι το σωστό μέτρο», παρατηρεί ο Στολόλαν. Αντί να επιδοτεί τα ορυκτά καύσιμα, το κράτος θα πρέπει να χρησιμοποιήσει ευρωπαϊκούς πόρους για να χρηματοδοτήσει πλήρως την εγκατάσταση ηλιακών πάνελ σε κάθε νοικοκυριό που το επιθυμεί. Αυτή είναι μια σωστή κίνηση που ευθυγραμμίζεται και με τη γενικότερη μετάβαση προς μια πράσινη οικονομία.

Επενδύσεις σε ενεργειακή απόδοση

Μακροπρόθεσμα, η Ρουμανία πρέπει να επενδύσει σε:

• Πιο αποδοτικά συστήματα θέρμανσης
• Θερμομόνωση κτιρίων
• Ηλεκτρικό δημόσιο μεταφορικό
• Υποδομές για ηλεκτρικά οχήματα
• Τεχνολογίες εξοικονόμησης καυσίμων στη βιομηχανία

Πολιτικό πλαίσιο και πιέσεις

Ο Στολόλαν δεν διστάζει να χαρακτηρίσει μέτρα παρόμοια με αυτά άλλων χωρών ως «πολιτικές προεκλογικές κινήσεις». «Έχετε δει τι έκανε ο Όρμπαν στην Ουγγαρία. Τον πλαφόνισε επειδή είχε εκλογές, έμεινε με τον πλαφόν. Τώρα η MOL λέει “Αδέρφια, δεν μπορούμε να συνεχίσουμε με αυτή την πολιτική”».

Καθώς η Ρουμανία πλησιάζει σε προεκλογική περίοδο, η επιθυμία για γρήγορες λύσεις αυξάνει. Αλλά η πολιτική ευθύνη πρέπει να υπερισχύει έναντι βραχυπρόθεσμων κερδών.

Η διαφορά μεταξύ Ρουμανίας και άλλων ευρωπαϊκών χωρών

Η κατάσταση της Ρουμανίας διαφέρει από αυτή της Ουγγαρίας για αρκετούς λόγους:

Έλλειμμα προϋπολογισμού: Η Ρουμανία ήδη έχει μεγάλο έλλειμμα και πρέπει να το μειώσει. Δεν υπάρχει περιθώριο για μαζικές επιδοτήσεις.

Κόστος δανεισμού: Δεν βρίσκεται στην ζώνη του ευρώ, δανειζόμαστε με υψηλά επιτόκια τόσο σε εξωτερική όσο και σε εσωτερική αγορά. Η Κροατία μπήκε στην ζώνη του ευρώ, η Βουλγαρία προετοιμάζεται, αλλά η Ρουμανία παραμένει πίσω λόγω πολιτικής αβεβαιότητας.

Εξάρτηση από εισαγωγές: Με το 75% της ανάγκης για πετρέλαιο και πετρελαιοειδή να εξαρτάται από εισαγωγές, η Ρουμανία είναι εξαιρετικά ευάλωτη στις διακυμάνσεις της παγκόσμιας αγοράς.

Τι συμβαίνει όταν η τιμή του πετρελαίου πέφτει

Ένα ενδιαφέρον σημείο που ο Στολόλαν επισημαίνει είναι η συμπεριφορά της αγοράς όταν η τιμή του βαρελιού μειώνεται: «Τώρα έχει πέσει η τιμή του πετρελαίου· συνήθως θα έπρεπε να δούμε μείωση στα πρατήρια, αλλά δεν τη βλέπουμε, γιατί οι εταιρείες υπολογίζουν ότι αυτή η μείωση θα ξαναγυρίσει και θα ανέβει πάλι. Και τότε γιατί να μπλέκονται;».

Αυτή η δυναμική δείχνει ότι η αγορά δεν αντικατοπτρίζει πάντα τις αλλαγές τιμών σε πραγματικό χρόνο και ότι οι τεχνητές παρεμβάσεις με πλαφόν δεν λύνουν δομικά προβλήματα.

Συμπέρασμα: Οικονομικός ρεαλισμός έναντι πολιτικού λαϊκισμού

Αν και κοινωνικά είναι κατανοητή η πίεση για γρήγορες λύσεις, η οικονομική ανάλυση δείχνει ότι το πλαφόν στις τιμές καυσίμων δεν αποτελεί βιώσιμη λύση. Αντί να κρύβεται το πρόβλημα με προσωρινές επιδοτήσεις, η Ρουμανία πρέπει να επενδύσει σε:

• Μετάβαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας
• Αύξηση της ενεργειακής απόδοσης
• Μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα
• Οικονομική σταθερότητα για πιθανή ένταξη στην ζώνη του ευρώ

Αυτές οι επενδύσεις θα προσφέρουν μακροπρόθεσμα μεγαλύτερη ενεργειακή ασφάλεια από οποιοδήποτε προσωρινό πλαφόν. Το μάθημα από την Ουγγαρία πρέπει να γίνει σαφές: οι προεκλογικές υποσχέσεις που βασίζονται σε τεχνητές πλαφόν τιμών δημιουργούν περισσότερα προβλήματα από όσα επιλύουν.